SINIFSAL DEĞİL, YURTTAŞLIK TEMELLİ BAĞIMSIZ ULUS DEVLET
1. Kurtuluş Mücadelesinin “sınıfsız bir birlik” olarak kurgulanması
Cumhuriyet, emperyalizme karşı verilen bir ulusal kurtuluş mücadelesi üzerine kuruldu.
Ancak bu mücadelede, toplumsal sınıfların çıkar çatışmaları bilinçli biçimde geri plana itildi.
Atatürk’ün “sınıfsız, imtiyazsız bir kitle” söylemi, dönemin koşullarında ulusal birliği koruma refleksiydi; çünkü Anadolu, savaş sonrası ekonomik yıkım ve cehalet içindeydi.
Yani, önce “ulus” bilinci yaratılacaktı, “sınıf bilinci” ise toplumu bölebilirdi.
Bu tercih, devrimci ama sınıf temelli olmayan bir modernleşme yarattı.
Sonuç: Ulus kuruldu ama sınıf farkları üzerine siyasal bir bilinç değil, “tebaa alışkanlığı” içinde devlete bağlılık bilinci pekiştirildi.
2. Osmanlı’dan devralınan “tebaa toplumu”
Osmanlı’da ne burjuvazi ne de sanayi proletaryası vardı.
Toplum üç temel gruptan oluşuyordu:
Yönetici elit (asker-sivil bürokrasi ve ulema)
Vergi veren köylü tebaa
Lonca zanaatkârları
Dolayısıyla, modern sınıf yapısının olmazsa olmaz koşulu olan özel mülkiyet, üretim araçlarının paylaşımı ve sanayi ilişkileri neredeyse hiç yoktu.
Cumhuriyet, bu boşlukta doğdu.
Sınıf bilinci gelişmeden önce, halk “devlet baba” figürüyle özdeşleşmiş bir toplumsal hiyerarşiyi sürdürdü.
Yani, Cumhuriyet yurttaş yarattı ama “sınıf öznesi” yaratamadı.
3. Devlet eliyle burjuvazi yaratma politikası
Atatürk’ün karma ekonomik model tercihi, hem Sovyet tipi kamulaştırmayı hem de Batı tipi vahşi kapitalizmi reddediyordu.
Amaç, ulusal bağımsızlığı koruyarak “millî burjuvazi” yaratmaktı.
Devlet, özel teşebbüsü teşvik etti; ihaleler, krediler, korumacılık sağladı.
Fakat bu sınıf, devletin gölgesinde büyüdüğü için kendi başına bir ekonomik veya siyasal bilinç geliştiremedi.
Sonuçta, burjuvazi devlete karşı bir “denge unsuru” değil, devletin uzantısı oldu.
4. Eğitim, basın ve sendika eksikliği
Sınıf bilinci, yalnız ekonomik değil kültürel ve örgütsel bir olgudur.
Ancak Cumhuriyet’in ilk döneminde eğitim seferberliği yapılmasına rağmen, okur-yazarlık oranı çok düşük, basın kontrol altında, sendikalar ise devlet vesayeti altındaydı.
İşçi hareketleri, “sosyalist kalkışma” korkusuyla bastırıldı.
Dolayısıyla halk, hak bilinci değil, itaat kültürü kazandı.
5. Soğuk Savaş ve NATO dönemi etkisi
1945 sonrasında, Türkiye’nin Batı Bloku’na girmesiyle sınıf temelli siyaset “komünizm” olarak damgalandı.
Sendikalar bastırıldı, sol örgütlenmeler yasaklandı, köylü hareketleri bastırıldı.
Bu dönemde halkın talepleri “sınıf mücadelesi” değil, “yardım ve merhamet” diliyle bastırıldı.
Böylece, ulus bilinci “devlete sadakat”, sınıf bilinci ise “bölücülük” olarak kodlandı.
6. Sonuç: Ulus var, sınıf yok
Cumhuriyet devrimleri, cehaletle, dinî gericilikle, emperyalizmle mücadele etti ama toplumsal eşitsizliklerle yüzleşmedi.
“Eşit yurttaşlık” fikri hukuki olarak tanındı; fakat ekonomik eşitlik hiç sağlanmadı.
Sınıfsız, imtiyazsız toplum idealinin yerini zamanla, “devletin imkanlarıyla zenginleşen elitler” aldı.
Sonuç olarak:
Türkiye ulus-devlet oldu, ama sınıf bilinci inşa edilemedi; çünkü devlet, hem işçiyi hem zengini “devletin tebaası” olarak gördü.
Yurttaş olmak öğretildi, ama “hak talep eden özne” olmak tehlikeli sayıldı.
Ozan
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder