TARİH TEKERRÜR MÜ EDİYOR

Türkçe kitap basan ilk kişi olan İbrahim Müteferrika, 1731 yılında yazdığı eserinde Osmanlı Devleti’nin neden geri kaldığını şu maddelerle açıklıyor:

Rüşvet

Memuriyette adam kayırma

Bilim adamlarına tahammülsüzlük

Orduda disiplinsizlik

İsraf

Dış dünyadan habersizlik

İbrahim Müteferrika, bu tespitleriyle Osmanlı'nın çöküşüne giden yolu net bir şekilde ortaya koymuştur. Nitekim bu nedenlerin devamında, bir zamanların güçlü imparatorluğu olan Osmanlı Devleti tarihe karıştı.

Bugün, Osmanlı'yı ecdat olarak gören bir zihniyetin Türkiye'yi 22 yıldır yönettiği gerçeğiyle karşı karşıyayız. Ne acıdır ki, İbrahim Müteferrika'nın yaklaşık üç asır önce sıraladığı geri kalmışlık nedenleri, günümüzde de fazlasıyla yaşanmaktadır:

Rüşvet ve Yolsuzluk

İbrahim Müteferrika’nın işaret ettiği rüşvet illeti, bugün siyasetten orduya, adaletten emniyete kadar her alana sirayet etmiş durumda. Devlet dairelerinde rüşvet verilmeden iş yapmak neredeyse imkânsız hale gelmiş, dürüstlük ve adalet duygusu büyük yara almıştır.

Liyakatsizlik ve Adam Kayırma

Osmanlı'nın çöküş sebeplerinden biri olan liyakatsizlik, bugün de Türkiye'nin yönetilememesinin ana nedenlerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Devletin her kademesinde bilgi, yetenek ve tecrübeden ziyade, sadakat ve kişisel bağlılık temelinde yapılan atamalar, kurumsal çöküşü hızlandırmaktadır. Osmanlı’nın liyakatsiz kadrolarla yönetilip tarih sahnesinden silinmesini unutan ya da bilerek görmezden gelenler, Türkiye’yi de aynı akıbete sürüklüyor.

Bilim ve Eleştiriye Tahammülsüzlük

Müteferrika, bilim adamlarına tahammülsüzlüğü geri kalmışlığın nedenleri arasında saymıştı. Bugün de bilimsel düşüncenin ve eleştirel aklın değersizleştirildiği, akademik özgürlüğün kısıtlandığı bir dönemi yaşıyoruz. Bilimsel çalışmaların siyasi kaygılarla engellenmesi, ülkenin kalkınmasını ve geleceğini tehdit ediyor.

Disiplinsizlik ve İsraf

Osmanlı’da disiplinsizlik ve israfın çöküşü hızlandırdığı gibi, bugün de kamu kaynaklarının ölçüsüzce harcanması, lüks ve gösteriş düşkünlüğü ekonomik krizleri tetiklemektedir. Disiplinsizlik ise kurumların işleyişini bozmakta, güven kaybına yol açmaktadır.

Dış Dünyadan Kopukluk

Dış dünyadan habersizlik, Osmanlı’yı zamanının gerisinde bırakmıştı. Günümüzde de benzer bir durum söz konusu: Uluslararası ilişkilerde vizyonsuzluk ve çağın gerekliliklerine ayak uyduramama, Türkiye’nin dünyadan kopmasına ve yalnızlaşmasına neden oluyor.

Tarih Tekerrür mü Ediyor?

İbrahim Müteferrika’nın 1731’de sıraladığı geri kalmışlık nedenleriyle, günümüz Türkiye’sinin yönetim anlayışı arasındaki benzerlik çarpıcıdır. Tarihten ders çıkarılmadığında, tarih tekerrür eder. Osmanlı’nın çöküşünü hazırlayan bu sebepler, Türkiye’nin de geleceğini tehdit ediyor.

Tarihsel gerçekleri görmezden gelip geçmişe romantik bir özlemle yaklaşmak yerine, İbrahim Müteferrika’nın uyarılarını ciddiye alarak akılcı ve bilimsel çözümler üretmek zorundayız. Aksi takdirde, aynı hataları tekrarlayarak benzer sonuçlarla karşılaşmamız kaçınılmaz olacaktır.

Ozan

14 Şubat 2025